Halk edebiyatı nedir?

Halk arasında söylenen şiir, masal, atasözü gibi edebiyat unsurlarını içinde toplar. Milletlerin edebiyatında halk arasında dolaşan çeşitli hikayeler, masallar, şiirler vardır. Bunlardan ‘kiminin yazarı bilinir, kiminin bilinmez. Yazarı belli olsun, olmasın, bu unsurların tümü o milletin halk edebiyatını meydena getirir. Türk edebiyatında da, başka milletlerde olduğu gibi, klasik edebiyatın yanında bir de halk edebiyatı olagelmiştir. Halk edebiyatımızda en zengin bölümü şiir teşkil eder. Bu şiirlerden bir kısmının sahibi belli, bir kısmininki belli değildir.

Bestelenmiş olarak zamanımıza kadar gelen şiirlerden çoğunun sahibi belli değildir. Halk şiiri kendine has şekillerde yazılır. Halk şairlerine «aşık» yahut «saz şairi» de denir. Saz şairi denmesinin sebebi, halk şairlerinin şiirlerini daha çok saz çalarak okumalarından ileri gelir. Ayrıca halk şiiri tarzında şiir yazan klasik şairler de vardır. Ancak bunlar halk şairi sayılmaz.

Türk halk şairlerinin en önemlileri Karacaoğlan ile 19. yüzyılda yaşamış Dadaloğlu, Seyranı ve Dertli ‘dir. Halk şiirimizde klasik şiirin de etkisi görülür. Karacaoğlan'ın hayatı hakkında pek az şey bilinmektedir. Buna karşılık, Karacaoğlan'ın halkın zevkine uygun şiir ve manileri halk arasında daima yaşamış, bunlar zamanımıza kadar gelmiştir. Bu büyük halk şairi, şiirlerinde beşeri aşkı dile getirmiş, halk şiir anlayışına bağlı kalmıştır.

Dadaloğlu 19. yüzyılda güney illerimizde yaşamıştır. Hem yaşadığı devrin tarihini, hem de bir toplumun duyuş ve düşüncelerini yaşatmıştır. Devrinin kuvvetli bir cenk şairi olduğu kadar, bir tabiat ve aşk şairidir. 19. yüzyılda yaşayan Dertli, gerek aruz, gerekse hece veznini büyük bir ustalıkla kullanmış, şiirleri halk tarafından olduğu kadar, aydın tabaka tarafından da sevilmiştir. 19. yüzyılın büyük halk şairlerinden biri de Seyrani'dir. Zulme, taassuba karşı gelen Seyranı, şiirlerinde daha çok fakir halkın çektiği ıstırabı anlatmıştır.

Türk halk şiirine mahsus şekillerin başlıcası koşma, semai, mani ve türküdür. Koşma 6 + 5=11 vezinlidir. Genel olarak 3-6 kıtadan İbarettir. Semai 4 + 4 = 8 vezninde olur. Mani ise 4 mısradan ibarettir ve hecenin 7'li vezniyle yazılır. Türküler bestelenmek için yazılır, çok defa 4 mısra, bazen 6-12 mısra olur. Diğer şiir şekilleri desten, koçaklama, varsağı, divan, tekerleme ve murabba'dır.